Hoop als drijfveer

Positieve verandering aanjagen door hoop – een emotie met een sterk motiverende kracht – meetbaar te maken

Hoop is een krachtige en motiverende emotie. Mensen met hoop investeren eerder in de toekomst, willen samenwerken en zijn bereid om te veranderen. Daarentegen zien optimisten weinig noodzaak voor verandering en hebben pessimisten geen vertrouwen in mogelijke verbeteringen. Hoop kan dus een krachtig instrument zijn voor maatschappelijk verandering. Daarom wil de Goldschmeding Foundation deze emotie beter begrijpen.

Het project Hoop als Drijfveer vergroot op basis van wetenschappelijk onderzoek de kennis over de bouwstenen en de motiverende kracht van hoop. Daarnaast maakt het project hoop meetbaar door middel van een nieuw instrument: de Hoopbarometer. Beleidsmakers en bestuurders kunnen met de meetresultaten richting geven aan veranderingsprocessen.

Hoop als Drijfveer wordt uitgevoerd door onderzoekers van het Institute of Leadership & Social Ethics (ILSE) in Leuven en de Erasmus Happiness Economics Research Organisation (EHERO) in Rotterdam. In de eerste twee fases van dit project is het onderzoek naar het begrip hoop gestart en is de Hoopbarometer ontwikkeld.

In de huidige derde fase willen de onderzoekers de Hoopbarometer verder uitdiepen en verfijnen en als meetinstrument in verschillende gemeenten, maatschappelijke organisaties en bedrijven toepassen. Verder komen er naast metingen in Nederland ook metingen naar hoop in andere Europese landen. Lees hier meer details over het project.

Inmiddels is de Hoopbarometer in Nederland drie keer toegepast. Uit de laatste meting blijkt dat mensen in 2018 wat minder hoopvol zijn geworden. Vorig jaar kwamen Nederlanders gemiddeld uit op een 6,3 (op een schaal van 1 tot 10). In 2017 was dat een 6,4. Mensen zijn met name pessimistischer geworden over de economie. Waar in 2017 nog 55 procent van de Nederlanders economische verbetering verwachtte, gold dat in 2018 maar voor 32 procent.

Daarnaast blijkt uit de resultaten van de Hoopbarometer een tweedeling tussen de vrij hoopvolle jongeren en de weinig hoopvolle, oudere Nederlanders. Deze tweedeling is in 2018 iets groter geworden. Vooral gepensioneerden zijn het afgelopen jaar een stuk minder hoopvol geworden. Verder blijkt dat hoopvolle mensen vaker milieuonvriendelijke producten vermijden, meer recyclen en vaker duurzame energie gebruiken.

Foto’s: Indraneel Biswas en ILSE

Wil jij meer weten over Hoop?
Over "The World Book of Hope"

Hoop als vrijheid

Menselijk handelen, inspanningen en resultaten worden met name ondernomen wanneer mensen de overtuiging hebben dat dit hun toekomst positief zal beïnvloeden. In de economie kan hoop derhalve worden opgevat als vrijheid en de mogelijkheid tot ontwikkeling van de gehele mens. De mens wordt hierbij doorgaans begrepen als een rationele homo economicus.

Hoop als deugd

De christelijke theologie vindt de ultieme bron van hoop daarentegen in God. Hoop wordt gezien als één van de theologische deugden, naast geloof en liefde, welke zich samen richten op rechtvaardigheid en het geluk van de naaste. De mens vervuld hierbij een dubbele rol, enerzijds als gevallen zondaar en anderzijds als imago Dei, geschapen naar Gods evenbeeld.

Hoop als overtuiging

Binnen de filosofie kan hoop op uiteenlopende wijzen worden begrepen; onder andere als een sociale capaciteit, een krachtige emotie, een intellectuele activiteit verbonden aan de morele plicht, of als praktische deugd. Vanuit een economisch-filosofisch perspectief kan hoop bovendien worden gezien als de geïnternaliseerde overtuigingen die bepalen wat wij voor mogelijk houden en welke doelen wij stellen.

Hoop als positief kapitaal

Hoop is een belangrijk thema binnen de ‘positieve psychologie’, een wetenschappelijke stroming die nadruk legt op de vaardigheden en kwaliteiten van ‘gezonde’ mensen. Hoop wordt hier gedefinieerd als een ‘psychologisch kapitaalmiddel’ dat bijdraagt aan flexibiliteit, weerbaarheid en probleemoplossend vermogen. Theorieën over hoop uit de positieve psychologie focussen doorgaans op de cognitieve, individuele en toekomstgerichte aspecten van hoop.