Hoop als drijfveer

Hopen is een bewustzijn van de spanning tussen de realiteit en het ideaal

Het project ‘Hoop als drijfveer’ heeft als doel te onderzoeken hoe wij hoop kunnen begrijpen vanuit een interdisciplinair wetenschappelijke context, waarbij tegelijkertijd rekening wordt gehouden met de ondernemingsfilosofie van Randstad zoals verwoord in Kennen, Dienen, Vertrouwen. Dit alles met oog op de mogelijkheid tot onderzoek naar de concrete, praktische relatie tussen hoop en menselijke ontplooiing, en in het bijzonder de relatie tussen hoop en geluk.

In haar meest elementaire vorm kan hoop worden gezien als optimisme over de toekomst. Hopen is een bewustzijn van de spanning tussen de realiteit zoals die nu is, en het ideaal dat men voor ogen heeft. Daarmee is het een motiverende kracht voor ontwikkeling die zich onderscheidt van optimisme doordat het rekening houdt met mogelijke tegenslagen en in staat is om alternatieve doelen te formuleren. Zo vergroot hoop ons doorzettingsvermogen en onze innovativiteit.

We kunnen onderscheid maken tussen twee verschillende soorten hoop; de verlangende hoop op iets waar we geen controle over hebben, zoals het weer; en ambitieuze hoop die ons aandrijft om actie te ondernemen, bijvoorbeeld om te investeren in een bedrijf. Binnen de organisatiepsychologie wordt hoop dan ook gezien als een vorm van positief psychologisch kapitaal. Hoop en het overdenken van mogelijke wegen om onze doelen te bereiken kan een krachtige stimulans zijn. Hopeloosheid, pessimisme en stress verminderen daarentegen zowel de wil om iets te proberen als de beschikbare middelen om dat te doen. Ook kan hoop – mits realistisch – een capaciteit of bekwaamheid zijn; een overtuiging die beïnvloedt wat we voor mogelijk houden.

Hoop en geluk gaan vaak hand in hand

Als positieve stimulans speelt hoop een belangrijke rol in menselijke ontplooiing. Hoop en geluk gaan bijvoorbeeld vaak hand in hand. Hoop kan enerzijds leiden tot geluk doordat mensen minder stress ervaren, en anderzijds doordat hoop mensen kan aansporen actie te ondernemen en zo hun levensomstandigheden te verbeteren. Ook kan hoop zorgen voor verbinding tussen mensen en daarmee sociale cohesie en vertrouwen versterken.

Ook in organisaties speelt hoop een belangrijke rol. Zo wordt er in wetenschappelijk onderzoek doorgaans een positief verband gevonden tussen hoop op de werkvloer en levenstevredenheid, werktevredenheid, betrokkenheid bij de organisatie en gezondheid van de werknemers. Aan de andere kant wordt er juist een negatief verband gevonden tussen hoop en burn-outs en stress op het werk.

Wil jij meer weten over Hoop?
OVer "The World Book of Hope"

Hoop als vrijheid

Menselijk handelen, inspanningen en resultaten worden met name ondernomen wanneer mensen de overtuiging hebben dat dit hun toekomst positief zal beïnvloeden. In de economie kan hoop derhalve worden opgevat als vrijheid en de mogelijkheid tot ontwikkeling van de gehele mens. De mens wordt hierbij doorgaans begrepen als een rationele homo economicus.

Hoop als deugd

De christelijke theologie vindt de ultieme bron van hoop daarentegen in God. Hoop wordt gezien als één van de theologische deugden, naast geloof en liefde, welke zich samen richten op rechtvaardigheid en het geluk van de naaste. De mens vervuld hierbij een dubbele rol, enerzijds als gevallen zondaar en anderzijds als imago Dei, geschapen naar Gods evenbeeld

Hoop als overtuiging

Binnen de filosofie, kan hoop op uiteenlopende wijzen worden begrepen; onder andere als een sociale capaciteit, een krachtige emotie, een intellectuele activiteit verbonden aan de morele plicht, of als praktische deugd. Vanuit een economisch-filosofisch perspectief kan hoop bovendien worden gezien als de geïnternaliseerde overtuigingen die bepalen wat wij voor mogelijk houden en welke doelen wij stellen

Hoop als positief kapitaal

Hoop is een belangrijk thema binnen de ‘positieve psychologie’, een wetenschappelijke stroming die nadruk legt op de vaardigheden en kwaliteiten van ‘gezonde’ mensen. Hoop wordt hier gedefinieerd als een ‘psychologisch kapitaalmiddel’ dat bijdraagt aan flexibiliteit, weerbaarheid en probleemoplossend vermogen. Theorieën over hoop uit de positieve psychologie focussen doorgaans op de cognitieve, individuele en toekomstgerichte aspecten van hoop.

Wat wij hoop noemen beïnvloedt dus verschillende aspecten van ons leven; het verandert hoe wij denken, werken en hoe we omgaan met anderen. Om dit concept in al zijn complexiteit te begrijpen, zou het dan ook niet afdoende zijn ons te beperken tot het perspectief van één wetenschappelijke discipline. In dit project wordt gefocust op een wetenschappelijke dialoog tussen economische en theologische opvattingen van hoop, maar ook de psychologie en filosofie worden hierbij betrokken. Om met een dergelijke interdisciplinair concept te kunnen werken, moet worden gezocht naar zijn centrale en onderscheidende kenmerken van hoop. Hierbij kunnen we niet voorbij gaan aan de mens- en wereldbeelden die eraan ten grondslag liggen.

Er is een positief verband tussen hoop op de werkvloer, werktevredenheid en gezondheid

De weerbarstige en multidimensionale aard van het begrip hoop maakt het lastig om deze op systematische en adequate wijze te onderzoeken in de praktijk. Maar op basis van de bestaande ‘best practices’, aangevuld met inzichten uit de conceptuele verkenning, wordt het mogelijk om goede richtlijnen te formuleren om hoop te meten en zodoende een ‘hoopbarometer’ te ontwikkelen. In het project Hoop als drijfveer zal de hoopbarometer ingezet worden in een pilotonderzoek naar de ervaring van hoop en geluk onder medewerkers en hun functioneren binnen een organisatie.

Het thema ‘hoop’ overstijgt de grenzen tussen wetenschappelijke disciplines, mens- en wereldbeelden, maar ook de starre grens tussen objectieve wetenschapsbeoefening en de normatieve, menselijke werkelijkheid. Door met wetenschappelijke nauwkeurigheid te onderzoeken wat de structuur, voorwaarden en effecten van hoop zijn, beoogt dit project bij te dragen aan een toename van geluk, weerbaarheid, groei en innovatie.

Het project ‘Hoop als drijfveer’ is een samenwerking tussen de Evangelische Theologische Faculteit Leuven (Prof. Dr. Patrick Nullens) en de Erasmus Happiness Economics Research Organisation, Erasmus Universiteit Rotterdam (Dr. Martijn Burger).