Innovatie Economie Onderwijs

Economie gaat niet over geld, economie gaat over relaties

Waar gaat economie over? Vraag het een willekeurige burger op straat en die zegt: ‘geld’. Is de burger wat meer belezen dan is er de kans dat termen als groei of schaarste bovenkomen. Dit vertekenende beeld van waar economie over gaat, zie je ook terug bij de leermethoden en het eindexamen van het vak economie op de middelbare school en het komt zelfs terug in de universitaire studie economie.

Het gevaar van deze karikaturale behandeling van het vak economie is dat men economen opleidt tot mechanische modellenbouwers, die onvoldoende rekening houden met context. De financiële crisis heeft ons geleerd wat er kan gebeuren als economie en economen losraken van de samenleving.

 

 

Economie in 5 stappen 

 

Economie gaat over veel meer dan geld en eigenbelang. Wij pleiten voor het integreren van economische begrippen met relaties opdat economie weer middenin de samenleving komt te staan, waar het thuishoort. Het begrip van jongeren voor de beperkingen én mogelijkheden van de mens in de sociale context zal worden vergroot. Onderlinge waardering, inlevingsvermogen en dienstbaarheid nemen daardoor toe, met als gevolg betere relaties tussen mensen en een sterkere economie. Scholieren dienen een kader te krijgen voor het uiten van kritiek op de huidige economie. Tegelijkertijd krijgen ze meer begrip voor de kansen en onvolkomenheden in onze samenleving, in elkaar en in zichzelf.

Scholieren worden aldus in staat gesteld om betere beslissingen te nemen in de rest van hun levensloop. In een flexibele arbeidsmarkt kunnen mensen er immers niet meer vanzelfsprekend op rekenen dat de werkgever voor scholing, pensioen en andere sociale verzekeringen zorgt.

 

Verstandig kiezen

Economie begint met verstandig kiezen. Wat is je doel, wat kun je en hoe zorg je dat je je talenten ten dienste van je doelen inzet? Lukt dat, dan ben je in balans omdat je keuzes leiden tot het bereiken van je eigen doelen.

Goed samenwerken

Om goed samen te werken moet je naast je eigen doelen en talenten ook die van anderen kennen. Lukt dat dan lonkt win-win omdat mensen gebruik maken van onderlinge verschillen. Maar met de toegenomen complexiteit neemt ook de kans op fouten toe.

Het gaat niet vanzelf

De homo economicus weet alles zodat feitelijk en optimaal gedrag samenvalt. Gewone stervelingen lukt dat niet. Door te analyseren wat er mis dreigt te gaan, leer je tevens wat er nodig is om gaten te dichten.

 

De kern van de economie is samenwerking. Ieder mens is waardevol met creatief potentieel, maar ook beperkt indien op zichzelf aangewezen. Door met elkaar samen te werken en sterke en zwakke punten uit te ruilen, kunnen mensen hun talenten ontplooien ten behoeve van elkaar. Samenwerking bundelt menselijke creativiteit – vooral als mensen van elkaar verschillen. Pas toen samenlevingen succesvoller werden in het tegengaan van roof en diefstal, samenwerking bevorderen en meer de talenten benutten van mensen, accelereerde de welvaart.

Na de scheefgroei die heeft geleid tot de financiële crisis, is er behoefte aan een economie die zich niet alleen richt op individueel eigenbelang maar ook op ethiek, empathie, samenwerking en intrinsieke motivatie om zich in te zetten voor anderen.

De economie van relaties kan worden opgebouwd door klein te beginnen in een simpele wereld en vervolgens steeds meer complicaties te introduceren. Eerst handel je met jezelf, dan ruil je met een vriend, vervolgens ontstaan tegengestelde belangen en groeit de groep waarmee je een relatie aangaat. Imperfecte informatie en de dimensie tijd zorgen voor nieuwe complicaties. Instituties zoals de markt, moraliteit en de  overheid leiden relaties in goede banen.

Onderwijs in economie moet leuker en relevanter worden voor de leerling zelf

Door het alfabet van het sociale leven te leren, krijgt het leven meer eenheid. De principes en concepten die scholieren nu al in hun eigen leven toepassen zijn ook van belang op terreinen die verder afliggen van hun belevingswereld, zoals bedrijven, overheden, internationale betrekkingen en financiële markten. De principes gelden zowel op het microniveau van het individu, het mesoniveau van relaties tussen een beperkt aantal partners, als het macroniveau van de overheid of anonieme markten.

Door de eenheid van het alfabet in verschillende contexten te benadrukken kan de economische manier van redeneren sneller worden geleerd met meer samenhang en betere examenresultaten als gevolg. Vragen we over tien jaar weer een burger op straat waar economie over gaat, dan zegt hij zomaar: “over relaties”. Het is misschien een droom, maar dromen mag.

Het team van het programma ‘Economie = Relaties’ bestaat uit Lans Bovenberg, Frank van der Duyn Schouten, Ferry Haan, Marcel Canoy en Wilma Paffen.

 

Prof. dr. Lans Bovenberg
Prof. Dr. Lans Bovenberg Hoogleraar Economie Tilburg University