‘Nederlandse werkenden hechten relatief sterk belang aan vrije tijd’

Waarden rondom werk hangen samen met verschillende typen behoeften. De European Values Study biedt inzicht in de aspecten van werk die Europeanen waarderen en in het belang dat zij hechten aan werk ten opzichte van andere tijdsbestedingen. Verschillen Nederlanders van andere Europeanen? Dat vraagt onderzoeker Wieteke Conen van het door de Goldschmeding Foundation gesteunde project De Waarde van Werk zich af in Economisch Statistische Berichten (ESB).

Hoe belangrijk is werk in het leven van mensen? En met name welke aspecten van ons werk vinden we zelf belangrijk? Een gangbaar idee binnen verschillende wetenschapsgebieden is dat door toenemende welvaart de rol van werk in ons leven zal afnemen, waarbij de focus steeds minder komt te liggen op waarden als inkomen, werkomstandigheden en zekerheid. Een dergelijke afnemende werkcentraliteit bij toenemende welvaart is tevens in overeenstemming met de basale neoklassieke economische arbeidsaanbodtheorie, waarbij er een uitruil plaatsvindt tussen vrije tijd en betaald werk.

Nederlanders lijken in hun waardering van werk vooralsnog te voldoen aan wat de theorie over moderne postindustriële samenlevingen voorspelt: de data tonen een relatief lage werkcentraliteit en sinds de jaren tachtig zijn Nederlandse werkenden zich sterker gaan richten op het realiseren van ‘hogere behoeften’, zoals sociaal contact, erkenning en zelfrealisatie ten opzichte van het belang dat gehecht wordt aan extrinsieke waarden.

‘Vergeleken met andere Europese landen staat werk minder centraal in het leven van Nederlandse werkenden’

Centraliteit van werk

In het onderzoek naar Europese waarden kunnen respondenten aangeven hoe belangrijk een zestal levensdomeinen zijn in hun leven: het gezin, vrienden en bekenden, vrij tijd, werk, politiek en godsdienst. In Nederland is vooral het gezin voor vrijwel alle respondenten zeer of anders toch tamelijk belangrijk (totaal 96 procent). Werk komt op een vierde plaats, na gezin, vrienden en bekenden en vrije tijd, in het leven van Nederlandse respondenten. Hoewel in de overige vijf landen het gezin ook op de eerste plaats komt, komt werk vaak op de tweede plaats.

Uit het onderzoek blijkt in de eerste plaats dat Nederlandse werkenden een relatief sterk belang hechten aan vrije tijd. In 2008 is het belang van werk ten opzichte van vrije tijd het hoogst in Italië, gevolgd door Duitsland en Tsjechië, en het laagst (en negatief ) in Nederland, waar vrije tijd dus relatief belangrijk is. Ook is de relatieve werkcentraliteit in landen als Italië en Duitsland in de loop van de tijd gestegen, terwijl de werkcentraliteit onder Nederlandse werkenden juist gedaald is.

‘Intrinsieke waarden en sociale dimensie zijn steeds belangrijker geworden’

Arbeidsoriëntaties

Arbeidsoriëntaties zijn aspecten van werk die ‘de één wel en de ander niet belangrijk vindt in zijn of haar werk’. Met name de sociale dimensie is voor bijna alle Nederlandse werkenden belangrijk. Ook intrinsieke aspecten van werk als ‘een functie waarin je je capaciteiten kunt benutten’, ‘de mogelijkheid om initiatief te tonen’ en ‘een interessante functie’ worden door een overgrote meerderheid belangrijk gevonden. Extrinsieke waarden spelen in Nederland minder een rol, alleen een goed loon of salaris wordt door ruim driekwart van de respondenten belangrijk gevonden.

Dit onderzoek toont daarmee dat voor de Nederlandse werkenden waarden op het gebied van sociale aspecten van werk en intrinsieke waarden een belangrijke boventoon zijn gaan voeren. Dit zou als implicatie kunnen hebben voor beleidsmakers bij bedrijven, sociale partners en overheid dat – hoewel het uiteraard belangrijk is om te zorgen dat de ‘lagere fundamentele behoeften’ in termen van beloning en zekerheid geborgd zijn – het tevens belangrijk is om ook aan de hogere behoeften aandacht te (blijven) besteden. (…)

Wieteke Conen presenteerde haar onderzoek naar de ‘Waarden van werk’ tijdens de conferentie ‘De waarde van werk in de 21e eeuw’, afgelopen 15 februari. De conferentie vormde de afsluiting van het onderzoeksproject ‘De waarde van werk’ van het Amsterdams Instituut voor ArbeidsmarktStudies (AIAS), dat mede mogelijk gemaakt is door de Goldschmeding Foundation.

 

Waarde van Werk - Conferentie - Wieteke Conen
Wieteke Conen tijdens de conferentie ‘De waarde van werk in de 21e eeuw’