‘De Markt is een Moreel Succes’

De vrijemarkteconomie is een moreel succes. Maar neoliberale gedachten en praktijken vormen een bedreiging voor de ‘coöperatieve creativiteit’ die aan basis van dit succes ligt, betoogt bekleder van de F.J.D. Goldschmeding leerstoel Govert Buijs in Volzin (Magazine voor Religie & Samenleving).

In de laatste decennia hebben we een onstuimige opkomst gezien van ‘marktdenken’. ‘Neoliberalisme’ is de term die
dan vaak valt. De uitkomsten daarvan worden vaak als weinig positief gezien: snel toenemende ongelijkheid, hebzucht op de troon, financiële crises, een globalisering die nationale staten afbreekt en mensen hun geborgenheid ontneemt, maatschappelijke organisaties als ziekenhuizen en scholen die alleen nog maar op winst gericht zijn in plaats van op goede dienstverlening.

De economie is zo ‘flexibel’ geworden dat veel mensen in onzekerheid leven over baan, inkomen en sociale positie.
Protestbewegingen en antiglobaliseringsbewegingen als Occupy zijn niet groot geworden, maar hebben wel het morele gelijk aan hun zijde. En kijk maar: het grote protest in de vorm van populisme, Brexit, Trump, Le Pen, geeft aan dat er ernstige problemen zijn met marktwerking. (…)

De ‘high trust’ is een essentiële voorwaarde voor de vrije markt

Neoliberalisme
Critici van ‘marktwerking’ krijgen vaak geen positief woord over markten over hun lippen. ‘De markt’ is een groot complot om grote massa’s mensen uit te buiten en enkelen stinkend rijk te maken. Dat helpt de discussie niet verder. Een soort onuitgesproken radicaal marxisme, zonder barsten, blijft dan steeds boven de markt zweven. Mijn stelling zou zijn dat de kern van het idee van een vrije markt moreel zeer verdedigbaar is. Dan lijkt het me vervolgens essentieel te vragen wat nodig is voor een goed functioneren van markten.

Wat blijkt dan? Dat het nu vaak zo genoemde ‘neoliberale’ gedachtegoed, dat de individuele maximalisatie van preferenties, eigenbelang op de korte termijn, centraal stelt, juist ondermijnend is voor de werking van de vrije markt. Als inderdaad creatieve coöperatie de kern is van de economie – het creëren van ‘win-win’-situaties – dan is het funest wanneer we in ons economie en businessonderwijs én in bijvoorbeeld de financiële sector, structureel de nadruk leggen bij het ‘greed is good’. Daarmee wordt wantrouwen aangejaagd – terwijl juist ‘high trust’ een essentiële voorwaarde is voor de vrije markt.

Europese variant
Wat ik bepleit is in feite eerherstel voor het ‘Rijnlandse’ model van een sociale markteconomie tegenover het Angelsaksische kapitalisme. Het is merkwaardig hoe juist Europa, gezamenlijk met afstand de grootste markt ter wereld, niet in staat of bereid is gebleken in zelfvertrouwen een eigen variant van het kapitalisme ook intellectueel te ontwikkelen en steeds weer de laatste Angelsaksische modes volgt. (…) Lees meer via de link hieronder.